Theo Tổ chức Y tế Thế giới, mỗi năm có khoảng 15 triệu người bị đột quỵ trên toàn thế giới, trong đó 5 triệu người tử vong và 5 triệu người bị tàn tật vĩnh viễn. Đột quỵ là một trong những nguyên nhân phổ biến hàng đầu gây ra tàn phế và tử vong, để lại hậu quả nặng nề cho người bệnh, gia đình và xã hội.
Khoảng 30-50% người bệnh đột quỵ dù được cứu sống nhưng không thể phục hồi độc lập về chức năng, và 15-30% bị khiếm khuyết vĩnh viễn. Theo báo cáo của Hội Đột quỵ Thế giới, mỗi năm, thế giới ghi nhận hơn 12,2 triệu ca đột quỵ não mới, trong đó hơn 16% xảy ra ở người trẻ trong độ tuổi 15-49.
Tại Việt Nam, mỗi năm có khoảng 200.000 ca đột quỵ, trong đó 50% không thể qua khỏi. Hiện nay, đột quỵ ở người trẻ (18-50 tuổi) chiếm 15% tổng số ca, với tỷ lệ người dưới 40 tuổi gia tăng trung bình 2% mỗi năm. Đáng lưu ý, số nam giới bị đột quỵ gấp 4 lần so với nữ. Ghi nhận tại các bệnh viện, số bệnh nhân trẻ dưới 40 tuổi bị đột quỵ đã tăng 20-25%. Tuy nhiên, 76% bệnh nhân nhập viện muộn sau 6 giờ khởi phát, nguyên nhân chủ yếu do sự chủ quan và bỏ qua các dấu hiệu nhận biết bệnh.
Nguyên nhân
Lối sống không lành mạnh
Hút thuốc lá: Làm tăng nguy cơ xơ vữa động mạch và đột quỵ.
Uống rượu bia quá mức: Gây tăng huyết áp, rối loạn nhịp tim.
Chế độ ăn uống không cân đối: Ăn nhiều muối, thực phẩm giàu cholesterol, ít chất xơ gây thừa cân, béo phì.
Lười vận động: Làm tăng nguy cơ béo phì và tăng huyết áp.
Bệnh lý nền không kiểm soát
Tăng huyết áp: Nguyên nhân hàng đầu gây đột quỵ ở mọi lứa tuổi.
Tiểu đường: Làm tổn thương mạch máu và tăng nguy cơ huyết khối.
Rối loạn mỡ máu: Gây xơ vữa động mạch, cản trở lưu thông máu.
Bệnh tim mạch: Rung nhĩ, hở van tim làm tăng nguy cơ cục máu đông.
Yếu tố tâm lý và căng thẳng
Stress mãn tính: Làm tăng hormone cortisol, gây hại cho tim mạch và huyết áp.
Làm việc quá sức: Thiếu ngủ, không nghỉ ngơi đầy đủ, gây suy yếu cơ thể.
Yếu tố bẩm sinh và di truyền
Bất thường mạch máu não: Dị dạng động mạch, phình động mạch có thể gây đột quỵ.
Di truyền: Gia đình có tiền sử bệnh tim mạch hoặc đột quỵ làm tăng nguy cơ.
Tình trạng lạm dụng chất kích thích
Ma túy (cocaine, amphetamine): Làm co mạch, tăng nguy cơ đột quỵ não.
Thuốc không kê đơn: Một số loại thuốc giảm đau, thuốc kích thích có thể ảnh hưởng đến mạch máu.
Các yếu tố khác
Lạm dụng công nghệ: Ngồi lâu, ít vận động, làm tăng nguy cơ thuyên tắc tĩnh mạch sâu.
Môi trường ô nhiễm: Ô nhiễm không khí liên quan đến tổn thương mạch máu não.
Phòng ngừa:
Duy trì lối sống lành mạnh: Bỏ thuốc lá, hạn chế rượu bia, ăn uống cân đối, tập thể dục đều đặn.
Quản lý tốt các bệnh lý nền: Kiểm soát huyết áp, tiểu đường, mỡ máu.
Giảm căng thẳng, nghỉ ngơi hợp lý.
Khám sức khỏe định kỳ để phát hiện sớm nguy cơ.